Het schoonmaken van vinyl

Geschreven door Reind Dooyeweerd vrijdag, 20 april 2007 19:07

De laatste tijd krijg ik weer steeds vaker de vraag hoe mensen het beste hun vinyl schoon kunnen maken. Wanneer je bijvoorbeeld je oude collectie gaat digitaliseren is het wel zo fijn als je plaat ook echt goed schoon is en je niet na het opnemen blijkt dat je naast muziek een hoop gekraak te horen krijgt.

Vinyl word vies wanneer je het gebruikt, zweet, vuil aan je handen, cola die er op gemorst word, stof of de as van je brandende sigaret… het is allemaal zooi die op vinyl terecht komt en die niet bevorderlijk is voor de geluids kwaliteit. Daarom zijn er sinds het vinyl bestaat ook al zogenaamde schoonmaak sets voor vinyl welke zouden bestaan uit magische bestanddelen waar je vinyl nog beter van zou moeten gaan klinken dan het deed toen je hem voor het eerst uit de hoes trok.

Pure onzin natuurlijk want vinyl is een medium wat slijt wanneer het gebruikt word en beter dan de eerste keer zal het nooit klinken. Daarnaast is het schoonmaken van een plaat met een vloeistof alleen iets wat je moet doen als er geen andere optie meer is. Die andere optie heet in eerste instantie een platenborstel, in veel gevallen een hele fijn harige borstel die vuil uit de groef naar boven haalt en aan de haren van de borstel blijft kleven.

Overigens nooit met je vingers aan de haren van zo’n borstel zitten want dan gaan de haren aan elkaar kleven met als gevolg dat deze slechter in staat is goed diep in de groef te komen.De carbon brush is dus optie nummer 1 wat betreft het schoon maken van je vinyl en volstaat in veel gevallen wanneer het om stof e.d gaat.

Wanneer je plaat echter zo smerig is dat schoon vegen met de borstel geen optie meer is zul je aan de slag moeten met een vloeistof. Nu kun je aan de slag gaan met de glassex van je moeder, of de brandspiritus uit het gootsteen kastje echter bevatten die oplosmiddelen en dat willen we absoluut niet hebben natuurlijk.

Daarom zijn er de zogenaamde vinyl cleaner fluids, oftewel speciaal schoonmaak middel voor je vinyl. Prima spul alleen wel veel te duur, het kan in ieder geval veel goedkoper wanneer je zelf een schoonmaak oplossing maakt.

Voor je aan de slag gaat heb je een aantal dingen nodig.

• Isopropanol (schoonmaak alcohol)
• Gedistilleerd water (Demi water mag ook)
• Plantenspuit
• Druppeltje dreft (of ander afwas middel)

Zoals je ziet zijn de benodigdheden nou niet echt moeilijk verkrijgbaar behalve de Isopropanol. Isopropanol is een alcohol welke veel gebruikt word in laboratoria voor het schoonmaken van instrumenten maar ook voor het ontsmetten van dingen. Daarnaast word het veel gebruikt voor het schoonmaken van o.a. cd speler lenzen, reinigen van computer processoren (verwijderen koelpasta) en werd het vroeger gebruikt voor het reinigen van de koppen in de video recorder.

Isopropanol is een zogenaamd azeotroop, een azeotroop is een mengel van 1 of meer stoffen en in dit geval is de andere stof water. Waarom isopropanol? Isopropanol is een relatief veilige alcohol waarbij geen ketonen zijn toegevoegd (en dus ook gebruikt kan worden voor het reinigen van cd speler lenzen) en is ook nog eens goedkoop. Vaak is isopropanol wel te verkrijgen bij de grotere apotheker maar mocht die het niet hebben staan dan kan men altijd nog de iets duurdere schoonmaak ethanol nemen (medische ethanol is moeilijk te krijgen en stervens duur omdat daar flink accijns over betaald moet worden). Weliswaar bevat deze alcohol methanol en is daarom niet geschikt om cd speler lenzen mee te reinigen (methanol vreet in op polycarbonaat en deze slaat dof uit) maar voor vinyl  kan deze wel gebruikt worden

Dan het gedistilleerd water. Gedistilleerd water bevat in tegenstelling tot normaal kraanwater GEEN vaste stoffen meer zoals een calcium carbonaat (kalk aanslag) welke achter blijven na het verdampen van het water en aanslag vormen. Gedistilleerd water is echter wat lastiger te verkrijgen als demi water, waarbij calcium carbonaat is ingeruild voor natrium  en of kalium. Demi water bevat dus nog steeds een vaste stof echter is deze veel minder hardnekkig dan calcium carbonaat en dus ook minder schadelijk. Demi water is overal te krijgen, bij de benzine pomp noemt men het accu water en mocht je een condens droger hebben dan kun je  zelf het water wat opgevangen word in het reservoir gebruiken voor het reinigen van je vinyl.

Dan het druppeltje dreft, het druppeltje dreft dient er voor om de oppervlakte spanning van het water + de alcohol te breken, oftewel je platen beginnen niet meteen weer als een gek tijdens het opdrogen stof aan te trekken. Gebruik ook echt niet meer als een druppeltje in de onderstaande oplossing want van teveel dreft word je vinyl echt niet schoner.

Hoe ziet de oplossing er uit? Ik heb meerdere malen op diverse fora een oplossing van het mengsel gepost en de afgelopen weken ben ik op zoek gegaan naar de ideale oplossing waarbij zelfs de meest vieze platen schoon werden. De oplossing ziet er als volgt uit,

• 3 delen demi water
• 1 deel isopropanol of ethanol
• 1 klein druppeltje dreft (per halve liter 1 druppeltje)

Dit mengsel kun je zo klaar maken in een plantenspuit die bij de action te verkrijgen zijn voor 98 euro centen, heb je er zelfs nog 1 met maatstreepjes er op.

Zodra je het mengsel in de planten spuit hebt gegooid draai je de dop er goed stevig op en schud je even flink zodat alles gemengd word. Nu kun je met het daadwerkelijke schoonmaken gaan beginnen. Het beste is om je platen te laten drogen en niet af te drogen met een doek, mocht je ze meteen willen gebruiken dan kun je ze af drogen met een pluisvrije doek en daarna de carbon brush er overheen halen echter heeft drogen aan een waslijntje de voorkeur.

Om de platen goed schoon te krijgen is het zaak ze goed in de spuiten met het mengsel, het mag er dus flink vanaf druipen tijdens het schoonmaken. Het makkelijkste gaat het wanneer je een stuk installatie draad hebt (van die stugge koper kabel) waar je een haak vorm mee kunt buigen zodat deze door het gat van de plaat heen gehaald kan worden en vervolgens opgehangen kan worden aan de waslijn.

Na het drogen van de plaat kun je ze weer gebruiken maar haal voor gebruik eerst nog even de carbon brush over de plaat heen om eventueel achter gebleven restjes te verwijderen. Een plaat zal nooit meer zo goed als nieuw klinken maar ongetwijfeld een stuk beter dan hij was toen al het vuil nog in de groeven van de plaat zat.

Nogmaals, schoonmaken met een vloeistof doe je alleen wanneer het niet anders kan. Zodra je een plaat eenmaal schoon hebt gemaakt met een vloeistof zul je merken dat deze ook weer sneller vuil word, het is een beetje hetzelfde als met een wit t-shirt. De eerste keer kun je hem 2 dagen aan houden, na de eerste keer wassen mag je blij zijn als je nog een hele dag red zonder dat ie vies word ;-)